ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2018

Ελληνικά νεοκλασικά ακροκέραμα τέλη 19ου – αρχές 20ο

Το ακροκέραμο είναι ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο με ειδικό σχήμα και σκοπό. Η κλειστή εμπρόσθια όψη εμπόδιζε τη διέλευση των ζώων στη σκεπή και το σημαντικό βάρος τους κρατούσε τα κεραμίδια στη θέση τους. Στην αρχαία Ελλάδα, τα ακροκέραμα των δημόσιων πολυτελών κτιρίων κατασκευάζονταν κυρίως από μάρμαρο, σε μικρότερα κτήρια ήταν συνήθως από πηλό. Με το τέλος του ελληνορωμαϊκού κόσμου, τα ακροκέραμα εξαφανίστηκαν. Επανεμφανίζονται με το δυτικό κίνημα του «νεοκλασικισμού» που εμπνεόταν από την «κλασική» τέχνη και τον πολιτισμό της Αρχαίας Ελλάδας και της Αρχαίας Ρώμη.

Στη σύγχρονη Ελλάδα η χρήση των ακροκεράμων συνδέεται με την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Η παρέμβαση των ευρωπαϊκών χωρών στη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους ήταν κρίσιμη. Η συμμετοχή τους στόχευε στη δημιουργία ενός τυπικού ευρωπαϊκού εθνικού κράτους και στην αναδιάρθρωση της πολυπολιτισμικής οθωμανικής κοινωνίας σε ένα νέο ευρωπαϊκό βασίλειο. Αυτή η ιστορική αντιστροφή επηρέασε όλες τις πτυχές της νεοελληνικής κοινωνίας. Ένα από τα σημαντικότερα ήταν η μετατροπή των παλαιών οθωμανικών αστικών και ημιαστικών κέντρων σε ευρωπαϊκές πόλεις. Η αρχιτεκτονική του ελληνικού κράτους επηρεάστηκε από τον νεοκλασικισμό για τρεις βασικούς λόγους α. Ήταν τότε η κύρια ευρωπαϊκή τάση β. Ήταν ένας τρόπος για το νέο κράτος να συνδέσει την ιστορία του με τον θαυμαστό αρχαίο ελληνικό κλασικό πολιτισμό. γ. Εμπνέονταν από τα ερείπια αρχαίων ναών και κτιρίων που ήταν ακόμα ορατά παντού στην Ελλάδα.

Τα πρώτα νεοκλασικά κτίρια ανεγέρθηκαν στην πρωτεύουσα του νέου κράτους, στην Αθήνα. Αρχικά, μόνο τα δημόσια κτίρια χρησιμοποίησαν ακροκέραμα. Ωστόσο η ταχεία ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και η εμφάνιση μιας νέας αστικής τάξης επηρέασαν όλες τις πτυχές της ελληνικής κοινωνίας. Οι πόλεις μεγάλωναν, εμφανίστηκαν νέα προάστια και ανεγέρθηκαν πολλά νέα σπίτια. Στις νέες πόλεις οι οικοδόμοι και οι εργάτες που συνέρευσαν από τα νησιά και τις επαρχίες έχτισαν επίσης τα δικά τους μικρά σπίτια. Τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αι. και μέχρι το 1930, τα περισσότερα σπίτια, από τα πολυτελή έως τις μονοκατοικίες και σε ορισμένες περιπτώσεις τις αποθήκες, διακοσμούνται με ακροκέραμα. Πολυάριθμα εργαστήρια, βιομηχανίες ακόμη και εργοστάσια αναπτύχθηκαν για την παραγωγή αυτών των κεραμικών.

Τα εργαστήρια αυτά παρήγαγαν χιλιάδες ακροκέραμα σε εκατοντάδες ποικιλίες, καθώς επίσης και μια σειρά άλλων αρχιτεκτονικών διακοσμητικών στοιχείων, αγάλματα, γλάστρες, μυθικά ζώα, επίκρανα και πολλά άλλα. Τα κεραμοπλαστικά αυτά κοσμήματα έγιναν ένα είδος «λαϊκής τέχνης». Από τη δεκαετία του 1920, ο μοντερνισμός επικράτησε στις ελληνικές πόλεις. Ο νεοκλασικισμός δεν ήταν πλέον της μόδας και η παραγωγή των ακροκεράμων σταμάτησε.

February 2018

Greek Antefixes from late 19th to early 20th c.

The antefix is a roof element with a special shape and purpose. The closed front surface barred the passageway from animals and its considerable weight held the tiles in place. Antefixes were used by many cultures, worldwide. In ancient Greece, luxury buildings’ antefixes were made of marble, and in smaller buildings they were usually made of clay. After the collapse of the Greek-Roman world, antefixes almost disappeared, but returned with the modern movement of Neoclassicism a Western movement that drew inspiration from the “classical” art and culture of Ancient Greece and Ancient Rome.

In modern Greece the use of antefixes is connected with the foundation of the Greek state. The intervention of European countries in the creation of the Greek state was crucial because their involvement aimed to create a typical European nation state and restructure the multicultural Ottoman society into a new European kingdom. This historical reversal affected all aspects of Modern Greek society. One of the most important was the transformation of the old Ottoman towns into European cities. The Greek State’s architecture was influenced by Neoclassicism for three main reasons 1. It was at that time the main European trend 2. It was a way for the new state to connect its history with the magnificent ancient Greek classical civilization. 3. It was inspirational that ruins of ancient temples and buildings were still visible everywhere in Greece.

The very first neoclassical buildings were erected in the capital of the new state, in Athens. Initially only the public buildings used pottery antefixes. The rapid growth of the Greek economy and the emergence of a new class of bourgeoisie affected all aspects of Greek society. The cities grew, new suburbs appeared and various new houses were erected. Large masses of builders and workers came from the islands and the provinces and all of them also built their own small houses. In the last decades of the 19th c. and until around 1930, most houses, from luxury homes to single-storey houses and in some cases warehouses, were decorated with antefixes. Several workshops, industries and even factories were developed to produce these ceramics.

These workshops produced thousands of antefixes in hundreds of varieties. The antefixes become a kind of “folk art”. These workshops also made a series of other ceramic architectural decorative elements; statues, flower pots, mythical animals, capitals and many more. From the 1920s onwards modernism prevailed in Greek towns. Neoclassicism was no longer fashionable and the production of antefixes ceased.

Κείμενο/text: Νίκος Λιάρος
english translation editing: Stephanie Sampson
α’φωτογραφία: Χαλκίδα
πηγή φωτογραφίας: http://akrokerama.blogspot.gr/2014/08/blog-post_44.html
β’φωτογραφία: Τρία ακροκέραμα στον τύπο του ανθεμίου. Από αριστερά προς τα δεξιά : Πάτρα 1890, Πειραιάς (Π. Γαρδέλης;) 1895 , Αθήνα ( Ι. Λεβαντής) αρχές 20ου ( συλλογή/φωτογραφία Ν. Λιάρου)