Νοέμβριος 2017

Το ψήσιμο είναι το κρισιμότερο στάδιο της αγγειοπλαστικής διαδικασίας για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον είναι αυτό που μεταβάλει τον φθαρτό πηλό σε ανθεκτικό κεραμικό και δεύτερον κατά τη διαδικασία της όπτησης συμβαίνουν οι περισσότερες ζημιές. Όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η φωτιά συνδέθηκε συχνά με τελετουργίες συντέλεσαν στο να συσχετιστεί η διαδικασία αυτή με αποτροπαϊκά σύμβολα και ξόρκια. Αποτροπαϊκές κεφαλές και δύσμορφα ειδώλια χρησιμοποιούνταν από τους αρχαίους έλληνες για να εξορκιστούν οι κακοί δαίμονες των καμινιών. Σε αρχαία παράσταση απεικονίζεται μια τέτοια κεφαλή πάνω από την είσοδο του κλιβάνου.
Στη νεότερη κεραμική του ελληνικού χώρου μαρτυρείται ύπαρξη αποτροπαϊκών κεφαλιών μόνο στην περιοχή της Κορώνης. Οι μελετητές R. Hampe και A. Winter αναφέρουν πως στο χωριό Κόμποι:

…Πάνω από την πόρτα του κλιβάνου υπήρχε εντοιχισμένο ένα ανάγλυφο κεφάλι με βαθουλωτά μάτια και μεγάλη μύτη όπως των Σιληνών. Ήταν εντελώς μαύρο από τους καπνούς. Τον λέμε «αράπη» είπε ο Παναγιώτης. Στην ερώτηση μου για ποιο λόγο υπάρχει εκεί αυτό το κεφάλι απάντησε : «Έτσι πρέπει.»…(1)

Πολύ ωραία σχολίασε τη μαρτυρία αυτή η Νάνσυ Κατσαπάρα Φανουρίου: «Ένας μακρύς δρόμος έφτασε στο τέρμα του, αφήνοντάς μας χαμένους»(2)

Κείμενο/text : Νίκος Λιάρος
English translation with the aid of Stephanie Sampson
Φωτογραφία/photo: Φωτογραφικό αρχείο ΚΜΝΚ

Παραπομπές/references:
(1) Hampe R., Winter Α., «Bei Töpfern und Töpferinnen in Kreta, Messenien und Zypern» Mainz 1962, s. 54
(2) Αναστασία Κατσαπάρα- Φανουρίου, «Μικρό χρονικό για μια χώρα πηλού», Εστία, 1990, σ. 33