Απρίλιος- Μάιος / April May

Στιγμιότυπα από τη νεοελληνική κεραμική – Οι πήλινες λεκάνες του Αιγαίου

Highlights from Modern Greek Ceramics – The Ceramic Basins of the Aegean Sea

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά σε μέγεθος και διακόσμηση αγγεία της κεραμικής παραγωγής στο Αιγαίο το α΄ μισό του 20ου αι. είναι οι μεγάλες πήλινες λεκάνες που χρησιμοποιούνταν κυρίως για ζύμωμα και για πλύσιμο. Τα αγγεία αυτά κατασκευάζονταν κατά κόρον στα αγγειοπλαστικά κέντρα γύρω από την Αθήνα, στο Μαρούσι, το Χαλάνδρι και τη Χαλκίδα, ωστόσο και άλλα περιφερειακά κέντρα όπως η Σάμος και η Κως συμμετείχαν στην κατασκευή τους. Το σχήμα τους είναι κωνικό, η βάση επίπεδη, τα χείλη πολλές φορές διπλώνουν και διογκώνονται προς τα έξω ενισχύοντας την αντοχή τους στα χτυπήματα. Εσωτερικά διακοσμούνταν με σπειροειδή και κυκλικά σχήματα από λευκό μπαντανά. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 όλο το εσωτερικό επιχρίονταν καταρχάς με κόκκινο μπαντανά για να είναι ακόμα πιο έντονη η αντίθεση από τα λευκά μοτίβα πάνω σε αυτόν. Είναι πολύ πιθανόν αυτή η διακόσμηση να προέρχεται από αντίστοιχα γαλλικά αγγεία που ήταν πολύ διαδεδομένα στη Μεσόγειο ήδη από τα μέσα του 19ου αι. Πολλές από τις Αιγαιακές λεκάνες είναι πολύ μεγάλες, με διάμετρο που φτάνει τα 60 εκ. Τα κεραμικά αυτά υπολογίζεται ότι για κατασκευαστούν απαιτούσαν πάνω από 11 κιλά νωπού πηλού, ποσότητα πολύ δύσκολη να διαχειριστεί ακόμα και ένας έμπειρος αγγειοπλάστης πάνω σε απλό ποδοκίνητο τροχό. Οι λεκάνες αυτές είναι αδιαμφισβήτητοι μάρτυρες της μεγάλης μαστοριάς των νεοελλήνων αγγειοπλαστών.

Some of the most impressive vessels of ceramic production in the Aegean in the first half of the 20th century, both in terms of size and decoration, are the large basins used mainly for kneading and washing. These pots were manufactured in the pottery centers around Athens, mainly in Maroussi, Halandri and Chalkida, but other regional centers such as Samos and Kos participated in their production. Their shape is conical, the base flat, the lips often folded and swelling outward, enhancing their resistance to percussion. Inside, they were decorated with spiral and circular shapes made of white slip. From the late 1930s, the entire interior was first covered with red slip to make even more intense the contrast to the white motifs. It is very likely that this decoration comes from similar French pots that have been very popular in the Mediterranean since the mid 19th century. Many of the Aegean basins are very large, with a diameter that reaches 60 cm. These ceramics are estimated to have required more than 11 kg of raw clay, a quantity very difficult to manage even by an experienced potter on a simple kick-wheel. These basins are indisputable witnesses to the great craftsmanship of the modern Greek potters.

 

Κείμενο/text : Νίκος Λιάρος

Engish text editing : KD Vitelli

Εικ./Fig. 1 Λεκάνη από το Μαρούσι με ημερομηνία 1953 / Basin from Maroussi – Athens dated 1953 (συλλογή-φωτογραφία/collection-photo : Ν. Λιάρου )

Εικ./Fig. 2 Λεκάνη από τη Χαλκίδα, πιθανόν της δεκαετίας του 1920 / Basin from Chalkis, possibly from 1920’s (συλλογή-φωτογραφία/collection – photo : Ν. Λιάρου)

Εικ./Fig. 3 Λεκάνη με σφραγίδα του εργαστηρίου «Σίφνος» του Ι . Μπρούνια στην Καλαμάτα. Δεκαετία 1930. / Basin with stamp of the J. Brounias’ pottery workshop (named “Sifnos”), in Kalamata. 1930’s (συλλογή-φωτογραφία/collection-photo : Ν. Λιάρου)

Εικ./Fig. 4 Λεκάνη από την Κώ. 20ος αι. / Basin from the island of Kos. 20th c. (Συλλογή-φωτογραφία/collection-photo: Ν. Λιάρου )

Εικ./Fig. 5 Διακόσμηση λεκανών σε αγγειοπλαστείο στο Χαλάνδρι, 1937. Decoration of the basins in a workshop in Chalandri- Athens.

Αρχείο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα/ From the archives of the American School of Classical Studies at Athens. Φωτογράφος/Photographer : Dorothy Burr Thompson

https://www.ascsa.edu.gr/resources-landing/details?source=dc&id=Thompson:Image:1451

Εικ./Fig. 6 : Ο αγγειοπλάστης Ν. Καλογήρου στο καμίνι του Μαρούσι. Στο βάθος φαίνεται ο τρόπος καμινιάσματος των μεγάλων λεκανών. The potter N. Kalogirou in his kiln at Maroussi. At the back the way of firing of the large basins.

Φωτογραφία από το βιβλίο του Ι. Ιωάννου “Μαρουσιώτικη κεραμική”, 1994, σελ. 20 / Photo from the I. Ioannou book “The Maroussi Ceramics Art” 1994, p. 20 (εκδ. : Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Δήμου Αμαρουσίου)