Εκθεμα του μηνα

Ιούνιος – June 2017

Ιταλικά πιάτα στο Αιγαίο – Italian plates in the Aegean

Τα αγγεία είχαν πάντα και άλλες λειτουργίες πέραν της συνηθισμένης για αποθήκευση και κατανάλωση τροφής. Χρησιμοποιήθηκαν ως σύμβολα κύρους, φορείς πολιτικών και πολιτιστικών μηνυμάτων, σηματοδότησαν τελετουργίες. Τα πιάτα ήταν το κατεξοχήν σκεύος που χρησιμοποιήθηκε ως κοινωνικό σύμβολο. Οι λόγοι είναι ότι υπήρχαν σε αφθονία, ότι σχετίζονταν με την κατανάλωση της τροφής και ότι η επίπεδη επιφάνεια τους τα καθιστούσε ιδανικούς «πίνακες» στο τραπέζι ή αναρτημένα σε τοίχους.

Η περίοδος από τα τέλη του 18ου αιώνα ως το τέλος του 19ου στο Αιγαίο χαρακτηρίζεται από οικονομική ανάπτυξη και από σημαντικές πολιτιστικές και εθνικές ζυμώσεις. Οι συνθήκες αυτές ευνόησαν την εξωστρέφεια και την προβολή της κοινωνικής θέσης και συνεπώς και την αναζήτηση συμβόλων κύρους. Καθόσον τα εργαστήρια του Αιγαίου δεν παρήγαγαν υψηλής ποιότητας κεραμικά, τα εισαγόμενα διακοσμημένα αγγεία έπαιξαν έναν σπουδαίο ρόλο ως μάρτυρες της κοινωνικής καταξίωσης του κατόχου. Οι πιο συνηθισμένες πηγές αυτών των «καλών» κεραμικών ήταν τα αγγειοπλαστικά κέντρα της Μικράς Ασίας και της Ιταλίας. Το συγκεκριμένο αφιέρωμα εστιάζει στα πιάτα που εισήχθησαν από τον 17ο έως και τον 19ο αιώνα από την Ιταλία.

Τα αγγεία αυτά ανήκουν κατά κανόνα στην κατηγορία της ύστερης μαγιόλικας (ή κατά μια άλλη ονομασία «των φαγεντιανών»). Είναι κατασκευασμένα από κιτρινωπούς πηλούς, εφυαλωμένα με λευκό καλυπτικό γυαλί και διακοσμημένα με οξείδια πάνω από την εφυάλωση. Στην πατρίδα τους χρησιμοποιούνταν στην εστίαση κυρίως από την μεσαία τάξη, οι ανώτερες αστικές τάξεις προτιμούσαν σκεύη από πορσελάνη. Οι ελληνικοί πληθυσμοί γνώριζαν την ιταλική προέλευση αυτών των κεραμικών αφού συχνά σε προικοσύμφωνα αναφέρονται ως «πιάτα της Αγκώνος», προφανώς γιατί μεγάλες ποσότητες τους εξάγονταν από αυτό το σημαντικό λιμάνι. Στο Αιγαίο ωστόσο πολλά από αυτά τα πιάτα δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ στο τραπέζι, αναρτήθηκαν στους τοίχους και έγιναν δηλωτικά πλούτου. Για το λόγο αυτό συχνά τρυπήθηκαν, ώστε να αναρτηθούν με ασφάλεια, ακυρώνοντας οποιαδήποτε άλλη χρήση.

Η ανάρτηση πιάτων σε τοίχους με στόχο την κοινωνική προβολή ήταν πολύ συχνή σε κάποια νησιά όπως η Σκύρος, η Κάρπαθος και η Ρόδος. Οι «πιατελότοιχοι» αυτοί έφταναν κάποιες φορές στο επίπεδο της υπερβολής καλύπτοντας ολόκληρους τοίχους με εκατοντάδες τρυπημένα πιάτα, ακατάλληλα για κάθε άλλη χρήση. Μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε ότι αυτή η συνήθεια περιορίζονταν σε αυτά τα λίγα νησιά σύμφωνα όμως με την τρέχουσα έρευνα η μόδα τη ανάρτησης πιάτων στους τοίχους ήταν διαδεδομένη στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο ήδη από τον 18ο αιώνα.

κείμενο : Νίκος Λιάρος
φωτογραφίες : Ντίνος Κόγιας, Νίκος Λιάρος

 

Pottery has always served other purposes besides the usual ones for storing and consuming food. It was used as a status symbol, a conveyor of political and cultural meaning, and a defining aspect of rituals. Plates were the main utensils used as a reflection or symbol of a society. The reasons for this were that they were plentiful, they had to do with the consumption of food, and their flat surface made them ideal “paintings” at the table or attached to walls.

The period from the end of the 18th c.to the end of the 19th c. in the Aegean is characterized by economic development and significant cultural and national excitement and change. These conditions favored openness and the promotion of social class, and therefore the search for symbols of prestige. Because workshops in the Aegean Sea didn’t produce high quality ceramics, imported, decorated pottery played an important role as witness to the social standing of the owner. The origins of these “fine” ceramics were usually the pottery production centers of Asia Minor and Italy. 18th and 19th century plates from Italy are the focus of the tribute presented here.

These ceramics belong as a rule to the category of late Maiolica (also known as Faience).They are made with yellowish clays, with tin glaze, and decorated with oxides over the glaze. In their home country they were used by the middle class for dining, whereas the urban higher classes preferred porcelain dishware. Greek users of these ceramics knew of their Italian origin since often in dowry agreements they were referred to as the «Plates of Ancona», apparently because large quantities were exported from that major port. In the Aegean many of these plates were never used at the table; they were attached to walls as displays of wealth. For this reason they were often pierced so they could be hung securely, and in so doing eliminating any other use.

Attaching plates to walls for the purpose of social status was very common in some islands such as Skyros, Karpathos and Rhodes. These «Plate-Walls» sometimes reached great extremes, with entire walls being covered with punctured plates, unfit for other uses. Until recently we speculated that this custom was limited to these few islands, but according to recent findings, the fashion of suspending plates on walls was in fact already widespread in Greece from the 18th century.

 

Text : Nikos Liaros
Photos : Dinos Kogias , Nikos Liaros
translation : Stephanie Sampson

 

Post a comment